robotic.legal
Selin Çetin

Hayvan Hakları ve Robot Hakları

0 181

Hayvan Hakları Ve Robot Hakları

Hayvan hakları ya da ahlaki veya yasal haklar, insan dışındaki hayvanlara, genellikle bilişsel, duygusal ve sosyal hayatları ya da fiziksel veya duygusal acı ve zevk kapasiteleri nedeniyle atfedilir.1Hayvan hakları destekçilerine göre doğal değeri olan tüm varlıklar eşit derecede değerlendirilir ve aynı haklara sahiptirler. Onların değeri dünyaya ne kadar faydalı olduklarına bağlı değildir ve başkalarına yük olmaları halinde de azalmaz. Hayvan ve insan hakları temel bir hakta birleşir: saygıyla muamele görme hakkı.2

Bununla beraber genellikle kabul edilen, hayvanların hukuki anlamda kişiliğe sahip olmadığı ve bu sebeple eşya statüsünde olduğudur. Ancak klasik yaklaşım, hayvanlara günümüzde verilen değere uygun düşmemektedir. Üstelik hayvanlar eşya statüsünde görüldükçe, hayvanlara ihdas edilen normlar işlevsiz kalacaktır. Bu sebeple hayvanlara kısmi hak ehliyeti tanınması gerektiğini ileri süren görüşler ortaya çıkmıştır. Bu görüşlerin yansıması olarak özellikle Kıta Avrupası’ndaki bazı devletlerde hayvanların eşya olarak görülemeyeceği hükme bağlanmıştır.3

Artık hayvanlarla ilgili, mülkiyet hakkının ötesinde yasal korumalar istiyoruz. Bunun psikolojik temelinde hayvanların acı çekerek bir hayat sürdürmelerini engellemenin ahlaki yükümlülük olduğunu düşünmemiz yatıyor. Bu sebeple insanlara verilen haklardan daha zayıf, mülkiyet hakkının ötesinde, ikinci derece haklar düzenliyoruz.

Doktrinde özellikle Calo’nun değindiği sosyal robotlar, evcil hayvanlara çok benzese de farklılıklar içermektedir. Her ne kadar insan tarafından yapay olarak üretilmiş olsa da kendi kendine öğrenebilen, analiz edip sonuç çıkarabilen, çevre ile etkileşim içinde olan robotlar söz konusu olduğunda hayvan haklarına benzer ikinci derecede haklar verilmesi gündeme gelebilir. Hayvanlardakine benzer olarak, bir insan sahip olduğu robota, mülkiyet hakkına dayanarak, istediği şekilde muamele edebilir mi, sorusu karşımıza çıkacaktır. Hayvanlara verilen bu haklar, özellikle onlara karşı kötü muameleyi önlemeyi amaçlar.

Bu açıdan sosyal hayatta özellikle insan görünümlü robotların geniş kullanım olanağı bulmasıyla bunlara karşı kötü muamele de rahatsızlık uyandıracaktır.

Robotlar yapay varlıklar olsa da, insan merkezci bakış açısından çıkıp çevre merkezci yaklaşımla yeni düzenlemelere gidilmelidir. Hukukun temelinde insan- eşya ayrımı yatsa da hayvanlar ve robotlar gibi sosyal hayatın parçası olan özneler için yeni bir statü oluşturulmalıdır.

 

Selin Çetin


Alıntı için :

Selin Cetin
"Hayvan Hakları ve Robot Hakları"
Hukuk & Robotik, Cuma Aralık 1st, 2017
http://robotic.legal/animal-rights-and-robot-rights/- 16/08/2018

 

  1. https://global.britannica.com/topic/animal-rights (Erişim 19.4.2017)
  2.  http://www.bbc.co.uk/ethics/animals/rights/rights_1.shtml ( Erişim 20.4.2017)
  3. Güncel Hukuk Eylül 2010, Doç. Dr. H. Burak Gemalmaz, İnsan Haklarından Hayvan Haklarına Taraf Ehliyeti,  Dr. Serdar Kale’nin “Medeni Yargılamada Taraf Ehliyeti” Kitabı Üzerine Düşünceler, sf.32
Bunları da beğenebilirsin
Haber Bülenimize Abone Olun
Eklenmiş yazılardan ilk siz haberdar olmak istiyorsanız bültenimize abone olun.
İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.
error: Content is protected !!