Sophia vatandaş olabilir mi?

Sophia Vatandaş Olabilir mi?

Geçtiğimiz günlerde medyada büyük yankı uyandıran bir olay gerçekleşti. Suudi Arabistan, Sophia isimli insansı bir robota vatandaşlık verdiğini açıkladı. Bu durum kimi çevrelerce heyecanla karşılasa da kimileri endişe ile izledi. Kuşkusuz bir robota vatandaşlık verilmiş olması hukuksal olarak bazı soruları da beraberinde getirdi. Bir robotun vatandaşlık hakkı ve buna bağlı olarak sorumlulukları olabilir mi?Bu soruyu cevaplayabilmek için öncelikle daha basit bir soruya cevap bulmalıyız: Bir robot hak sahibi olabilir mi? Hukuk dünyaya ikili bir gözlükle bakar: insan ve eşya. Ancak belirtmek gerekir ki modern hukuk sistemleri, hayvanların eşya statüsünde görülmemesi gerektiğine dair yaklaşımlar da içermektedir. Bununla birlikte, bizler birtakım hak ve yükümlülüklere insan olduğumuz için sahip oluruz. Bu kişiliğin analizi için başlangıç noktasıdır. F.Patrick Hubbard’a göre kişilik hakkı sahibi olabilmek için, bir varlığın: Çevresi ile iletişim kurma ve karmaşık düşünce yeteneği, hayat planını veya yaşam amacını elde etmek için endişe duyan ben olma duygusu ve diğer insanlarla karşılıklı kendi çıkarlarına dayalı bir toplulukta yaşama yeteneği olmalıdır.     1

Bunlara sahip olan bir varlık, kişi olarak muamele görme hakkına, en azında bir öncelik hakkına sahip olacaktır. Bakıldığında çevre ile etkileşim robotlar bakımından minimum gereklilik gibi gözükmektedir. Ayrıca Hubbard’ın belirttiği, ben olma duygusunu ve toplumda yaşama isteğini robotlara programlarla ne kadar ekleyebiliriz soruları şimdilik cevapsız duruyor. Bu bakımdan insan tarafından, yapay olarak üretilmiş robotlara kişilik bahşetmek de pek mümkün gözükmüyor.

Hukukun bir varlığa kişilik tanırken hangi kriterlere öncelik verdiğine ilişkin olarak, Chopra ve White ise şunları belirtiyor: Bilişsel görevler yerine getirme kapasitesi, parayı kontrol edebilme kapasitesi ve bilinç unsuru 2

Ancak bu yaklaşımlar eleştiriye açık noktalar içeriyor. Örneğin, bilişsel görevleri yerine getirmede yetersiz olabilen zihinsel engellilerin de kişiliğe sahip olması gibi. Bunun yanında hukuk düzeni, tüzel kişi gibi insanlar dışında bir kısım insan ve mal topluluklarını da kişi olarak görüyor ve insana has olanlar haricinde, onların da bir kısım hak ve borçlara ehil olabileceğini kabul ediyor.

Robotik alanındaki hızlı gelişmeler, yapay zekalı robotların da hukuken özne olabileceği fikrini ateşliyor. Bunun sonucu olarak, robotun hukuki kişiliği ile ilgili çeşitli tezler ortaya atılıyor. Yapay temsilci, elektronik kişilik, kölelik bunlardan bazıları. Doktrinde Calo’ un  belirttiği üzere, robotların ve yapay zekâ sistemlerinin insan ile eşya arasında yeni bir hukuk öznesi olarak düşünülmesi söz konusu olabilir. 3 Şüphesiz robotların hukuki statü olarak yerleştirileceği yer, onların sahip olacağı hakların ve sorumlulukların belirlenmesinde önemli rol oynayacaktır. Otonomlaşma seviyesi artan, kendi başına karar alıp uygulayan ve insan görünümlü olan robotlar söz konusu olduğunda, mülkiyet hakkına dayanarak kötü muameleye maruz kalmaması beklenecektir. Bu da bizi hayvan haklarında olduğu gibi saygıyla muamele görme hakkına götürebilir.

Peki bunların çok ötesinde, vatandaşlık hakkını bir robota verirken neye dayanılabilir? Burada kısaca vatandaşlık hakkına değinmek gerekir. Vatandaşlık, günümüzde ülkedeki hukuk düzeninin tanıdığı tüm haklardan yararlanan gerçek kişilerin durumunu ifade etmektedir.4 Ayrıca vatandaşlık hem hak hem de yükümlülükleri taşır. Örneğin bir robotun oy verme hakkı veya vergi verme yükümlülüğü olabilir mi? Bu bakımdan gerçek kişi diyemeyeceğimiz bir robot için ancak tabiiyet kavramını kullanabiliriz. Çünkü tabiiyet, bir kişi (gerçek veya tüzel kişi) veya şeyi (gemiler ve hava araçları)  devlete bağlayan hukuki ve/veya siyasi bağı ifade eder. Dolayısıyla yukarıda kişilik ile ilgili yaklaşımlardan da yola çıkarak bu sonuca ulaşabiliriz.5

Ayrıca vatandaşlık, toplumdaki bir statüdür. Genel olarak, belirli bir siyasi düzende yasal hakları olan bir kişiyi tanımlar ve her zaman bir dışlama unsuru içerir. Çünkü bazı insanlar vatandaş değildir. Suudi Arabistan’a baktığımızda, Sophia’nın çarşaf giymeden, yanında erkek olmadan sokağa çıkabilme hakkı var. Bunu robot olduğu için elde ettiğini söylersek iki argüman üretiriz:

  1. Robotun cinsiyeti olmak zorunda mı?
  2. Robotlar bazı insan gruplarından üstün olabilir mi?

Sonuç olarak, buna benzer hukuksal düzenlemelerin altında bazı politik sebeplerin yattığını da unutmamak gerekir. Veliaht prensin yapmak istediği açılımlar göz önüne alındığında, robotun kadın olarak tasarlanması hatta tasarımına saç eklenmemesi ve böyle bir varlığa “vatandaşlık” verilmesi toplumu bazı radikal yeniliklere hazırlamak için düşünülmüş olabilir. Ayrıca Prens, ülke ekonomisinin petrolün ötesine geçmesini istediği Vision 2030 adlı iddialı bir programı hazırlamış durumda. Bu program kapsamında amaç, gelişmiş üretim, biyoteknoloji, medya ve havayollarıyla dünyanın en iyi iş merkezini yaratmaktır. Bu gibi adımlar atılarak, yatırım yapmak isteyen şirketler ülkeye çekilmek isteniyor olabilir.6

Selin


Alıntı için :

Selin Cetin
"Sophia vatandaş olabilir mi?"
Hukuk & Robotik, Cuma Kasım 10th, 2017
https://robotic.legal/can-sophia-have-the-citizenship/- 22/01/2021

 

  1. (HUBBARD, F. Patrick, “Do Androids Dream?”: Personhood and Intelligent Articafts, sf.419)
  2. (Chopra, White; Artificial Agents: Personhood in Law and Philoshophy, sf.5)

  3. (CALO, M. Ryan, “Robots and Privacy”, Robot Ethics, The Ethical and Social Implications of

    Robotics,sf.57)

  4. ( Vahit Doğan, Türk Vatandaşlık Hukuku, sf.5)
  5. ( V. Doğan, sf.5)
  6. ( https://www.pri.org/stories/2017-11-01/saudi-arabia-has-new-citizen-sophia-robot-what-does-even-mean)

2012 yılında Japonca eğitimim sonrasında hukuk fakültesine başladı. Jürging-Örkün-Putzar Rechtsanwalte (Almanya), Güler Hukuk Bürosu ve Ünsal & Gündüz Attorneys at Law' da staj yaptı. Japon dili sertifikası aldı. Ayrıca arabuluculuk- tahkim ve ceza hukuku gibi alanlarda sertifika programlarına katıldı.Bunların akabinde Bilişim ve Teknoloji Hukuku alanında yüksek lisans yapmaya başladı. Köksal & Partners hukuk bürosunda avukat olarak çalışmakta. Büyük bir merakla, robotlar, yapay zeka ve onların hukuksal durumları ve problemler ile ilgili çalışmalar yürütmekte. She studied law following herJapanese education on 2012. She fulfilled her internships in Jurging-Orkun-Putzar Rechtsanwalte(Germany), Guler Law Office and Unsal&Gunduz Attorney at Law . Also she has certificate of Japanese language and she has mediation and arbitration certificates and criminal law certificates from law workshops. Afterwards, she started the master program on information and technology law, at Istanbul Bilgi University. She works as a lawyer at Koksal & Partners law office. Her goal and ambition is the working in the field of Robotics, AI and their legal statutes and problems and exploring the relevant necessities where no women has ever gone before... Yazarın diğer yazıları için ayrıca bakınız: For further works of the author: https://bilgi.academia.edu/Selin%C3%87etin https://siberbulten.com/author/selin-cetin/

Bir cevap yazın

*