Hayvan Hakları ve Robot Hakları

Hayvan Hakları Ve Robot Hakları

Hayvan hakları ya da ahlaki veya yasal haklar, insan dışındaki hayvanlara, genellikle bilişsel, duygusal ve sosyal hayatları ya da fiziksel veya duygusal acı ve zevk kapasiteleri nedeniyle atfedilir.1Hayvan hakları destekçilerine göre doğal değeri olan tüm varlıklar eşit derecede değerlendirilir ve aynı haklara sahiptirler. Onların değeri dünyaya ne kadar faydalı olduklarına bağlı değildir ve başkalarına yük olmaları halinde de azalmaz. Hayvan ve insan hakları temel bir hakta birleşir: saygıyla muamele görme hakkı.2

Bununla beraber genellikle kabul edilen, hayvanların hukuki anlamda kişiliğe sahip olmadığı ve bu sebeple eşya statüsünde olduğudur. Ancak klasik yaklaşım, hayvanlara günümüzde verilen değere uygun düşmemektedir. Üstelik hayvanlar eşya statüsünde görüldükçe, hayvanlara ihdas edilen normlar işlevsiz kalacaktır. Bu sebeple hayvanlara kısmi hak ehliyeti tanınması gerektiğini ileri süren görüşler ortaya çıkmıştır. Bu görüşlerin yansıması olarak özellikle Kıta Avrupası’ndaki bazı devletlerde hayvanların eşya olarak görülemeyeceği hükme bağlanmıştır.3

Artık hayvanlarla ilgili, mülkiyet hakkının ötesinde yasal korumalar istiyoruz. Bunun psikolojik temelinde hayvanların acı çekerek bir hayat sürdürmelerini engellemenin ahlaki yükümlülük olduğunu düşünmemiz yatıyor. Bu sebeple insanlara verilen haklardan daha zayıf, mülkiyet hakkının ötesinde, ikinci derece haklar düzenliyoruz.

Doktrinde özellikle Calo’nun değindiği sosyal robotlar, evcil hayvanlara çok benzese de farklılıklar içermektedir. Her ne kadar insan tarafından yapay olarak üretilmiş olsa da kendi kendine öğrenebilen, analiz edip sonuç çıkarabilen, çevre ile etkileşim içinde olan robotlar söz konusu olduğunda hayvan haklarına benzer ikinci derecede haklar verilmesi gündeme gelebilir. Hayvanlardakine benzer olarak, bir insan sahip olduğu robota, mülkiyet hakkına dayanarak, istediği şekilde muamele edebilir mi, sorusu karşımıza çıkacaktır. Hayvanlara verilen bu haklar, özellikle onlara karşı kötü muameleyi önlemeyi amaçlar.

Bu açıdan sosyal hayatta özellikle insan görünümlü robotların geniş kullanım olanağı bulmasıyla bunlara karşı kötü muamele de rahatsızlık uyandıracaktır.

Robotlar yapay varlıklar olsa da, insan merkezci bakış açısından çıkıp çevre merkezci yaklaşımla yeni düzenlemelere gidilmelidir. Hukukun temelinde insan- eşya ayrımı yatsa da hayvanlar ve robotlar gibi sosyal hayatın parçası olan özneler için yeni bir statü oluşturulmalıdır.

 

Selin Çetin


Alıntı için :

Selin Cetin
"Hayvan Hakları ve Robot Hakları"
Hukuk & Robotik, Friday December 1st, 2017
https://robotic.legal/animal-rights-and-robot-rights/- 09/12/2021

 

Makine Aklı: Yasal Kişiliğin Sınırları

Makine Aklı: Yasal Kişilik Sınırları

 

Evan J. Zimmerman

Şikago Üniversitesi

12 Şubat 2015

 

 

 

Özet

“Araştırmalar , önümüzdeki yıllarda, bilgisayar bilimcilerin “güçlü yapay zeka” olarak adlandırdığı olasılıkla bizi yüzleştirme noktasında. Güçlü bir yapay zeka, kelimenin en mantıklı tanımıyla zeki olabilir ve muhtemelen öznel bir deneyime sahip olur. Bizim için bir makinenin iradesinin tanınması, korunması ve etkinleştirilmesi konusunda ciddi olarak düşünmemiz mantıklı gelmektedir. Yani, yeterli düzeyde ilerlemiş böyle bir makinenin sorumluluk taşıması, yasal bir kişilik olarak kendi hakları olması söylenebilir.

Bu soru, kabul edilebilirlik ve uygulanabilirlik açısından belirli felsefi ve teknik soruları içermektedir.Bu makalenin orijinalliği, kişilik için somut tanımlar ve gerekçeler ile birlikte, teknoloji hukuku temelinde haklar tanınması için pozitif bir neden sağlamasından gelir. Düzenlenmiş prensipleri ile bu makale şuna varmıştır: Kişilik bilinçli bireyleri zarara uğramaktan korumak için vardır ve  onların iradelerini uygulamasına, zekalarına bağlı olarak izin verir.

Bu makale, tarihsel kayıtlar olduğu kadar, farklı alanlardaki birçok belgeyi inceler.Karşılaştırmalı hukuk, kişiler hukuku, kölelik hukuku ve yürürlükteki hukuk gibi örnekler gösteriyor ki kişiliğin geçmişi, tamamen bilinçlilik nedir ve bu bilinçlilik haline isteklerini uygulamak için ve acıdan sakınmak için nasıl izin vereceğini yakalayan bir tarihtir.  Bununla birlikte, insanlar için ve insanlar tarafından yapıldığından, hayvanların ve insanların iyiliğini içeren yasanın irade dışı durumda incelediğinde, insanları kayırdığı görülür. Bu yüzden, bizim yasalarımız bir bilgisayar yeteri kadar zeki ise onun bilinçli olduğunu işaret eder; ancak, etten ve kemikten yapılmadıkları için şu anki haliyle yasalarımız bunlara keyfi olarak kişilik vermeyecek .”

 

Makaleye aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2563965


Alıntı için :

Selin Cetin
"Makine Aklı: Yasal Kişiliğin Sınırları"
Hukuk & Robotik, Friday August 11th, 2017
https://robotic.legal/english-machine-minds-frontiers-in-legal-personhood/- 09/12/2021